Praktijkpunt Landbouw Vlaams-Brabant monitort van de waterkwaliteit in het gebied rond de Velpe en de Vloedgracht te Bierbeek. We demonstreren en implementeren maatregelen op landbouwbedrijven in de regio om nutriëntuitspoeling te verminderen.

LIFE RENU-AGRI wil de nutriëntvervuiling (nitraat en fosfaat) van agrarische oorsprong verminderen om de kwaliteit van de bodem, het grondwater en het oppervlaktewater te verbeteren. Dit draagt bij aan een duurzame, klimaatrobuuste landbouw en dus aan de Vlaamse Stroomgebiedbeheerplannen (RBMP). Nutriëntenverliezen vormen een belangrijke oorzaak van waterverontreiniging en de slechte ecologische toestand van waterlichamen in België en de EU. Hoewel er innovatieve maatregelen bestaan om deze verontreiniging te voorkomen, wordt de toepassing ervan belemmerd door verschillende obstakels.

Het project hanteert een innovatieve aanpak door:

• Een combinatie van veldmaatregelen en saneringsmaatregelen toe te passen om nutriëntenverliezen aan de bron te voorkomen en nutriënten uit water te verwijderen.
• Interventiegebieden te richten op de stroomgebieden van de IJzer, Schelde en Maas, waar sprake is van aanzienlijke nutriëntenverontreiniging.
• Een gebiedsspecifieke aanpak te volgen waarbij maatregelen worden geselecteerd op basis van lokale kenmerken, zoals landbouwactiviteiten, gewassen en bodemtype.
• Landbouwers rechtstreeks te betrekken om hun vertrouwen te winnen en de bereidheid tot samenwerking te vergroten, door maatregelen gezamenlijk te plannen, demonstraties in hun omgeving te organiseren en begeleiding te bieden bij het opschalen van veldmaatregelen.
• De effecten op nutriëntenniveaus in bodem, grondwater en oppervlaktewater gedetailleerd te monitoren en de kosteneffectiviteit te evalueren, ter ondersteuning van toekomstig nutriëntenbeheer.
• Effecten te modelleren met behulp van een regiospecifiek nutriëntenmodel dat is aangepast aan de interventiegebieden, zodat de meest (kosten)effectieve maatregelen kunnen worden geselecteerd.
• Het katalytische effect te maximaliseren via replicatie in de internationale stroomgebieden van de Schelde en Maas en in andere Europese regio’s.

Belangrijkste verwachte resultaten

• Vermindering van 25.545 kg restnitraat in de bodem tegen 2031, plus een bijkomende vermindering van 25.450 kg door replicatie tegen 2036.
• Vermindering van 58.282 kg nitraat in oppervlaktewater door saneringsmaatregelen tegen 2036.

Partnerschap

Het partnerschap, geleid door VITO, beschikt over uitgebreide expertise op het gebied van nutriënten-, water- en bodembeheer. Het combineert praktijkervaring en lokale netwerken (waaronder landbouwers) met een sterke wetenschappelijke basis en relevante regionale, nationale en Europese netwerken voor opschaling van de projectresultaten.

Met het project willen we landbouwers meer inzicht geven in de impact van agro-ecologische maatregelen op de biologische bodemkwaliteit. Daarbij onderzoeken we onder andere het effect van niet-kerende bodembewerking, groenbedekkers, ruime teeltrotaties en organische bemesting op het bodemleven.

Via proefvelden, praktijkpercelen en demonstraties brengen we het bodemleven in kaart met verschillende meetmethoden en koppelen we deze resultaten aan het gevoerde bodembeheer. Daarnaast organiseren we workshops, demonstraties en uitwisselingsmomenten waarbij landbouwers zelf leren hoe ze de bodemkwaliteit kunnen beoordelen en opvolgen.

Door praktijkervaringen van landbouwers te combineren met onderzoeksresultaten willen we het belang van bodemleven tastbaar maken en landbouwers ondersteunen bij het nemen van onderbouwde beslissingen voor een gezondere en weerbaardere bodem.

Ze verstoren de balans van voedingsstoffen, leiden tot verzuring en verminderen de biodiversiteit. Bovendien leiden hoge concentraties stikstof ook tot uitspoeling van nitraten, waardoor het water verontreinigd raakt. Eutrofiëring is schadelijk voor het aquatische ecosysteem. Ook kan het drinkwater vervuild raken met stikstofverbindingen, wat gevolgen heeft voor de menselijke gezondheid.

Met voorliggend project willen de Praktijkcentra Plant samenwerken aan oplossingen die zowel ecologisch verantwoord als economisch haalbaar zijn. Het project zal inzetten op onderzoek op praktijkschaal waarmee data gegenereerd worden ter onderbouwing van op het veld toepasbare maatregelen, die – nu en in de toekomst – deel kunnen uitmaken van het beleid. Hiermee worden de hiaten die er momenteel zijn in het bemestingsonderzoek aangepakt en met oog voor de praktijk ingevuld. Het onderzoek zal ook de economische impact van de stikstofmaatregelen in de verschillende teelten op productniveau in kaart brengen. De resultaten zullen teruggekoppeld worden naar het beleid en uitgedragen worden naar de volledige sector.

Dit project wil een eerste stap zetten in het vergroten van het bewustzijn rond het gezond houden van de bodem bij de landbouwers. Gestart wordt met een event en webinars, dit met aandacht voor de teeltrotatie en de bodem. Hieronder valt het maximaliseren van de gewasdiversiteit, het nastreven van levende wortels, de bodem zo min mogelijk verstoren, de bodem bedekt houden, … Tijdens het startevent worden getuigenissen van enkele Vlaamse koplopers, de ervaringen uit onderzoek van praktijkcentra en de ervaringen van een externe spreker gedeeld én vooral gefocust op een ervaringsuitwisseling tussen de aanwezige landbouwers. De startwebinars focussen ook op hun beurt vooral op de principes van regeneratieve landbouw.   

Als volgende stap gaan we verspreid over Vlaanderen aan de slag op enkele demopercelen waar we regeneratieve landbouwpraktijken opvolgen die landbouwers al toepassen. Samen met de landbouwers denken we een strategie uit en proberen we de obstakels bij het toepassen van regeneratieve landbouw weg te werken. Dit zal vooral een groeiproces zijn. Op deze demovelden worden ook grotere demonstraties en terugkommomenten opgezet.   

Tot slot organiseren we een slotstudiedag op drie locaties, waar de bevindingen uit het project worden gedeeld met landbouwers, loonwerkers en andere geïnteresseerden.

‘Je moet het bodemleven het werk laten doen’: het is een veelgehoorde uitspraak die tegelijk heel wat vragen oproept. Dit project komt tegemoet aan de nood aan praktijkgerichte kennis over het microbieel bodemleven: Hoe is het gesteld met mijn bodemmicrobioom? Wat betekent dit voor mijn teelttechnische beslissingen? En hoe kan ik beloond worden voor mijn bodemzorg?

Bodemmicrobioom identificeren

Van de theezakjestest tot metabarcoding: er bestaan verschillende methodes om het bodemmicrobioom te meten. We bundelen en evalueren deze methodes in een praktische keuzetool, mét een Vlaams referentiekader. Zo kunnen telers eenvoudiger een passende methode kiezen en de resultaten interpreteren.

Beter beslissen op basis van gekend bodemmicrobioom

Het bodemmicrobioom beïnvloedt tal van functies binnen de gewasontwikkeling, van nutriëntenbeschikbaarheid tot ziekteweerbaarheid. Via gerichte veldproeven op percelen met extreme waarden gaan we na wat dit concreet betekent voor teelttechnische beslissingen: Kan ik bij een gezond bodemleven minder bemesten of bespuiten? Kunnen biostimulantia een slechter bodemleven compenseren?

Beloond worden voor bodemzorg

Een gezond microbioom is het resultaat van een doordachte landbouwpraktijk. Naast de economische waarde voor het bedrijf levert dit ook ecosysteemdiensten op, zoals betere waterinfiltratie en erosiebestrijding. In drie ketentrajecten – o.a. met Jules Destrooper en Belgapom – verkennen we hoe telers eerlijk beloond kunnen worden voor hun bodemzorg.

In dit project worden sensortechnieken voor het kwantificeren van bodemwateropslag en gewaswaterstress geëvalueerd. Er wordt nagegaan hoe ze helpen om inzicht te krijgen in veldheterogeniteit en in waterstress tijdens en na het ontkiemen van zaden. We streven ernaar om

1. Een model te ontwikkelen om metingen te vertalen naar bodemwateropslag in zowel het kiembed als de latere wortelzone met een hoge ruimtelijke resolutie (veld- en subveldschaal),
2. een methode te ontwikkelen om beheerszones binnen een veld te definiëren op basis van historische en real-time gegevens,
3. een kader te ontwikkelen om een bodemwatermodel te herkalibreren voor elke beheerszone, wat resulteert in een variabele irrigatietoepassing die gericht is op slim waterbeheer, en
4. uitdagingen aan te pakken tijdens het kiemen en de opkomst van zomergewassen en volle grond groenten, wanneer het bodemvochtgehalte limiterend is.

We zullen werken op twee ruimtelijke schalen. Waarnemingen van oppervlakkig bodemvocht zullen helpen om de relatie tussen opkomstgraad en bodemvochtigheid te begrijpen. Informatie over de ruimtelijke variatie in bodemwateropslag in de wortelzone zal leiden tot inzicht in de variatie in bodemhydrologische eigenschappen binnen het veld. Dit helpt telers om over te gaan naar variabele dosering van water en bemesting om hun efficiëntie te verhogen.

Directzaai is een radicaal antwoord op de nadelen van een intensieve bodembewerking en dito zaaibedbereiding. Radicaal in de zin dat het veel meer is dan een nieuwe zaaimachine aanschaffen. Het vergt een andere manier van omgaan met de bodem, de teeltrotatie, de teelt van groenbedekkers en de aanvoer van organische stof.

Directzaai wordt in het buitenland vaak toegepast vanuit een lage-kosten-strategie. In Vlaanderen moeten hoge opbrengsten de sowieso al hogere teeltkosten (o.a. grondprijs, kost van arbeid) compenseren. Kan directzaai in die context ook een meerwaarde zijn? Gelet op de vruchtbare landbouwbodems in Vlaanderen menen de deelnemers dat directzaai een manier kan zijn om dit natuurlijk kapitaal veilig te stellen voor de toekomst.

Deze operationele groep verenigt pioniers met ervaring in directzaai, akkerbouwbedrijven die er voor het eerst mee aan de slag willen, machine-experten die kennis delen en onderzoekers. De ambities zijn een mix van denken (opleiding in Frankrijk, bedrijfsbezoek in Wallonië) en doen (testvelden en praktijkpercelen aanleggen in directzaai, zowel met tussenteelten als hoofdteelten).

Het klimaat verandert en er is een reële kans dat we in de toekomst vaker te maken krijgen met intensere periodes van droogte en hogere temperaturen. Gecombineerd met een schrale en uitdrogende wind hinderen dergelijke weersomstandigheden vaak de uniforme kieming en opkomst van net gezaaide kleinzadige groenteteelten, zoals bijvoorbeeld wortelen, pastinaak, uien en witloof. In veel gevallen is irrigatie voor opkomst dan ook noodzakelijk om een optimale standdichtheid van het gewas te garanderen.

Optimalisatie van voor-opkomstirrigatie bij wortelen, uien en witloof

Binnen dit project is het de bedoeling om bij praktijkbedrijven verschillende irrigatietechnieken uit te testen en verder te optimaliseren in de praktijk. Aandachtspunten hierbij zijn onder andere de neerslagintensiteit, uniformiteit van beregenen, risico op verslemping, korstvorming enz.

Tijdens demonstratiemomenten, georganiseerd op deze voorbeeldbedrijven, worden vervolgens de ingezette technieken gedemonstreerd en evalueren we de behaalde resultaten.

Daarnaast wordt tijdens deze events ook aandacht besteed aan de aspecten waterbeschikbaarheid, duurzaam watergebruik en waterkwaliteit.

Via co-creatie wordt ook de mogelijkheid voorzien dat telers of loonwerkers, die zelf machines hebben geconstrueerd en/of aangepast betreffende voor-opkomstirrigatie, hun ideeën tijdens deze demo’s kunnen delen met collega’s. Aan de hand van filmpjes worden ook steeds de ingezette technieken van op andere locaties in beeld gebracht.

Daarenboven zal ook alle gecapteerde praktijkkennis binnen dit project online beschikbaar worden gesteld via technische fiches, gepubliceerd op de beregeningstool.

Met steun van de Europese unie.

Ook beogen we een verminderd gebruik van herbiciden door het demonstreren van mechanische onkruidbestrijdingstechnieken en het vergaren van onderzoeksresultaten van de toepassing ervan in granen, suikerbieten, cichorei en witloof. Een wiedeg is niet enkel geschikt voor onkruidbestrijding. In graan testen we of de machine kan bijdragen aan het emissiearm aanwenden van vloeibare dierlijke mest.

De samenwerking met de Bayer Forward Farm in Huldenberg vergroot de zichtbaarheid van de demovelden. Daar zal ook het slotevent en een workshop georganiseerd worden rond maatschappijkritiek en de perceptie omtrent ‘pesticiden’.

Onze medewerkers, met name de adviseurs en onderzoekers van de praktijk- en onderzoekscentra, brengen de verzamelde kennis ook rechtstreeks tot bij de land- en tuinbouwers. Ons multidisciplinaire team heeft belangrijke troeven om de adviesdienst tot een succes te maken:

• In elk deel van Vlaanderen kunnen we begeleiders inzetten met kennis van het specifieke terrein en de aanwezige sectoren en teelten;
• Onze begeleiders hebben uitgebreide ervaring in het begeleiden van land- en tuinbouwers en het demonstreren van goede praktijken;
• Er is ook academische expertise in het consortium aanwezig, waardoor de B3W-werking continu gevoed wordt met de laatste wetenschappelijke inzichten rond duurzaam bodem- en nutriëntenbeheer.

Op zoek naar meer info? Neem dan zeker een kijkje op de website b3w.vlaanderen.be.